Η ποινική διαδικασία στην Ελλάδα απαρτίζεται από τέσσερα στάδια:
- Προδικασία
- Επ’ ακροατηρίω διαδικασία
- Ένδικα μέσα
- Εκτέλεση απόφασης
Στη φάση της προδικασίας, η οποία αποτελείται από την προκαταρκτική εξέταση, την προανάκριση και την κύρια ανάκριση, ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας (Κ.Π.Δ.) καθορίζει την διαδικασία που ακολουθείται για τη συλλογή αποδεικτικών στοιχείων και την απόφαση περί άσκησης ποινικής δίωξης.
Η Προκαταρκτική Εξέταση
Η προκαταρκτική εξέταση, σύμφωνα με το άρθρο 43 του Κ.Π.Δ., έχει ως σκοπό τη συγκέντρωση των απαραίτητων αποδεικτικών στοιχείων για την απόφαση περί άσκησης ή μη ποινικής δίωξης. Είναι μια συνοπτική διαδικασία, η οποία διαρκεί έως έξι μήνες, με δυνατότητα παρατάσεων, και είναι υποχρεωτική για τα κακουργήματα και ορισμένα πλημμελήματα.
Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι, κατά τη διάρκεια της προκαταρκτικής εξέτασης, το άτομο που παρουσιάζεται ως ύποπτο, δεν έχει ακόμα την ιδιότητα του κατηγορουμένου και παραμένει ύποπτος.
Τα Δικαιώματα του Υπόπτου
Κατά την διάρκεια της προκαταρκτικής εξέτασης, ο ύποπτος έχει τα ίδια δικαιώματα που απολαμβάνει και ο κατηγορούμενος, όπως:
-
Αντίγραφο της δικογραφίας και Λήψη προθεσμίας Παροχής Εξηγήσεων: Ο ύποπτος έχει δικαίωμα να ζητήσει πλήρες αντίγραφο της δικογραφίας και να μάθει το περιεχόμενο της αξιόποινης πράξης για την οποία εξετάζεται και να λάβει προθεσμία προκειμένου να παράσχει υπόμνημα εγγράφων εξηγήσεων.
-
Διορισμός Συνηγόρου: Έχει το δικαίωμα να διορίσει Συνήγορο είτε με έγγραφη δήλωση είτε κατά την διάρκεια της εξέτασής του. Στην περίπτωση που παραιτηθεί από το δικαίωμα αυτό, έχει το δικαίωμα να επανέλθει αργότερα με διορισμό συνηγόρου.
-
Παρουσία του Συνηγόρου σε κάθε Ανακριτική Πράξη: Ο ύποπτος έχει το δικαίωμα να παρίσταται με τον Συνήγορό του σε όλες τις ανακριτικές πράξεις, εκτός από την εξέταση μαρτύρων και κατηγορουμένων , στις οποίες ωστόσο παρίστανται αν αυτές δεν είναι δυνατό
κατά τη κρίση και μετά από κλήση του εισαγγελέα να λάβουν χώρα στο ακροατήριο. -
Μελέτη της Δικογραφίας: Ο ύποπτος ή ο Συνήγορός του έχει το δικαίωμα να μελετήσει τη δικογραφία.
-
Διεξαγωγή Αποδείξεων: Ο ύποπτος μπορεί να ζητήσει τη διεξαγωγή αποδείξεων ή την παράταση της προθεσμίας για να δώσει εξηγήσεις.
-
Διερμηνέας και Μετάφραση: Έχει το δικαίωμα σε διερμηνέα και μετάφραση για να κατανοήσει πλήρως τη διαδικασία.
-
Διορισμός Τεχνικού Συμβούλου: Αν διαταχθεί πραγματογνωμοσύνη, ο ύποπτος μπορεί να διορίσει τεχνικό σύμβουλο επιλογής του.
-
Δικαίωμα Σιωπής: Ο ύποπτος έχει το δικαίωμα να σιωπήσει και να μην αυτοενοχοποιηθεί.
-
Ενημέρωση για τα Δικαιώματα του: Ο ύποπτος, και αν έχει συλληφθεί ή κρατείται, πρέπει να ενημερώνεται εγγράφως για τα δικαιώματά του.
Απόλυτη Ακυρότητα
Αξιοσημείωτο είναι πως τυχόν προηγούμενη εξέταση του υπόπτου, πριν αυτός λάβει την ιδιότητα αυτή, που λήφθηκε με όρκο ή χωρίς τη δυνατότητα άσκησης των παραπάνω δικαιωμάτων, απαγορεύεται, με ποινή απόλυτης ακυρότητας της διαδικασίας, να αποτελέσει μέρος της δικογραφίας μετά την άσκηση της δίωξης, καθώς αυτό αποτελεί παραβίαση του δικαιώματος του πρώτου σε δίκαιη δίκη όπως αυτό προστατεύεται από το Σύνταγμα (αρθ.20 παρ.1) αλλά και την Ε.Σ.Δ.Α. (αρθ. 6) (αρθ. 244 παρ.3 Κ.Π.Δ.).
Άσκηση Δίωξης για άλλη Κατηγορία και Άσκηση Δικαιωμάτων
Σε περίπτωση που μετά τη διενέργεια της προκαταρκτικής εξέτασης, σε περίπτωση που μετά τη διενέργεια της προκαταρκτικής εξέτασης ασκηθεί δίωξη για ένα ουσιωδώς διαφορετικό αδίκημα από αυτό για το οποίο ο ύποπτος παρέσχε εξηγήσεις, αυτός καλείται υποχρεωτικά να ασκήσει εκ νέου όλα τα προαναφερθέντα δικαιώματα, με την προϋπόθεση ότι δεν συντρέχει η περίπτωση του σχεδιασμού φυγής ή τέλεσης νέων εγκλημάτων που αναφέρθηκε ανωτέρω οπότε και δεν υφίσταται η σχετική υποχρέωση.
